دکترین تغییرناپذیر نتانیاهو اگر در منظومه فکری و سیاست خارجی بنیامین نتانیاهو تنها یک ثبات قدم وجود داشته باشد، آن موضع آشتیناپذیر علیه جمهوری اسلامی ایران است. نتانیاهو برای دههها هشدار داده است که دستیابی ایران به سلاح هستهای، تهدیدی وجودی برای اسرائیل محسوب میشود. از نگاه او، حکومتی که بقای خود را با شعار «مرگ بر اسرائیل» پیوند زده، جدیترین چالش امنیتی تلآویو است.
۱. از جنگ سایهها تا رویارویی مستقیم
روابط ایران و اسرائیل که سالها در قالب «جنگ در سایه» دنبال میشد، پس از وقایع ۷ اکتبر ۲۰۲۳ وارد فاز جدیدی شد. این تنشها به سه دور رویارویی مستقیم انجامید که اوج آن در ژوئن گذشته (خرداد-تیر) به یک جنگ هوایی محدود ۱۲ روزه ختم شد. اگرچه اکنون آرامشی نسبی برقرار است، اما تحلیلگران معتقدند این وضعیت نه یک صلح پایدار، بلکه صرفاً یک «توقف تاکتیکی» برای بازسازی توان نظامی طرفین است.
۲. دلایل عقبنشینی موقت اسرائیل؛ فرسایش در گنبد آهنین
اسرائیل به دلایل عملیاتی و لجستیکی ناچار به پذیرش این توقف شد. گزارشها نشان میدهد جنگ ۱۲ روزه تابستان گذشته، هزینههای سنگینی بر تلآویو تحمیل کرده است:
-
تلفات و خسارات: کشته شدن ۳۳ نفر، زخمی شدن بیش از ۳۵۰۰ تن و خسارت مالی ۱.۵ میلیارد دلاری.
-
تخلیه انبارها: ذخایر موشکهای رهگیر اسرائیل، بهویژه سامانه پیشرفته Arrow (پیکان) که برای مقابله با موشکهای بالستیک طراحی شده، به شدت کاهش یافته است.
-
کاهش حمایت میدانی آمریکا: ایالات متحده در حال حاضر داراییهای نظامی کمتری نسبت به تابستان گذشته در منطقه مستقر کرده است که این موضوع توان دفاعی اسرائیل را تحت شعاع قرار میدهد.
۳. جبهه شمال؛ تهدید سایه به سایه حزبالله
پیش از تسویهحساب با تهران، اسرائیل با کابوس حزبالله در مرزهای شمالی روبروست. علیرغم ترور حدود ۴ هزار عضو این گروه در پاییز ۲۰۲۴، حزبالله همچنان دهها هزار نیروی آمادهرزم در اختیار دارد. اگرچه آتشبسی در نوامبر ۲۰۲۴ برقرار شد، اما اسرائیل همچنان فشار نظامی را حفظ کرده است تا از تکرار سناریوی ۷ اکتبر در شمال جلوگیری کند.
۴. تغییر موازنه قدرت؛ ورود روسیه و چین به معادلات هستهای
یکی از جدیترین نگرانیهای اسرائیل، تقویت زیرساختهای ایران با حمایت قدرتهای شرق است:
-
اتحاد با روسیه: توافق ۲۵ میلیارد دلاری میان تهران و روساتم برای ساخت چهار راکتور هستهای جدید، گامی بلند در تثبیت برنامه هستهای ایران تلقی میشود. روسیه علاوه بر پرتاب ماهوارههای ارتباطی ایران، تلویحاً احتمال کمک نظامی در درگیریهای آتی با غرب را نیز مطرح کرده است.
-
پشتیبانی چین: گزارشها حاکی از ارسال مواد اولیه برای برنامه موشکهای بالستیک ایران از سوی چین است؛ کشوری که با واردات روزانه ۷۵۰ هزار بشکه نفت، ذینفع اصلی ثبات انرژی در ایران است.
۵. سال ۲۰۲۶؛ صندوق رای و شیپور جنگ
عامل تعیینکننده دیگر، فضای سیاسی داخلی اسرائیل در آستانه انتخابات ۲۰۲۶ است. نتانیاهو که سرمایه سیاسی خود را بر «امنیت» بنا کرده، تحت فشار شدید ائتلاف راستگرای تندرو قرار دارد. بسیاری از شرکای او مخالف آتشبس ژوئن بودند و خواستار پایان قطعی کار هستند. در این میان، بازدید اخیر نتانیاهو از اقامتگاه ترامپ (مار-ا-لاگو) و لفاظیهای تند ترامپ علیه برنامه هستهای ایران، نشاندهنده هماهنگی احتمالی برای دور جدید حملات است.
۶. سناریوی پیشرو: پنجرهای که بسته میشود
ارتش اسرائیل در حال سبقت گرفتن از زمان است:
-
تکنولوژی جدید: آزمایش سامانه Arrow 4 و تلاش برای تسریع تولید رهگیرها تا تابستان آینده.
-
فرصت عملیاتی: اسرائیل برآورد میکند که سیستم دفاع هوایی ایران پس از جنگ اخیر هنوز کاملاً بازسازی نشده است؛ بنابراین از دیدگاه نظامی، «اکنون» بهترین زمان برای ضربه زدن است.
نتیجهگیری: اگرچه خستگی از جنگ در افکار عمومی اسرائیل و فشارهای بینالمللی برای دیپلماسی وجود دارد، اما شاخصهای استراتژیک خلاف آن را نشان میدهند. شکاف میان توان موشکی ایران و لایه دفاعی اسرائیل در حال تغییر است و با توجه به ابهام در میزان ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، احتمال میرود دور بعدی درگیری نه یک نبرد ۱۲ روزه، بلکه یک جنگ هوایی فراگیر، طولانی و با ابعادی بیسابقه باشد که جغرافیای ۹۰۰ مایلی میان دو کشور را به آتش بکشد.
