با حذف ارز ترجیحی و تبدیل کالابرگ الکترونیک به ستون اصلی حمایت معیشتی، حجم و هزینه این سیاست به سطح بیسابقهای رسیده است. دولت اکنون متعهد است ماهانه بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان کالاهای اساسی را برای جمعیت ایران تأمین کند.
این رقم نه تنها فشار سنگینی بر بودجه عمومی وارد میکند، بلکه از نظر تأمین و لجستیک نیز در بلندمدت با چالشهای جدی مواجه است. تجربه تاریخی و محدودیتهای تولید داخلی و واردات نشان میدهد تضمین پایداری و کیفیت این حجم عرضه ماهانه کالاهای اساسی، به شرایط متغیر ارزی، اقلیمی و بینالمللی وابسته است و هرگونه اختلال در زنجیره تأمین میتواند مسیر کالابرگ را دچار مشکل کند.
از سبد محدود کالابرگ تا انتخاب گستردهتر: کاهش ریسک و افزایش رضایت
ادامه سیاست محدود به ۱۱ قلم کالا، که در مدل دوم به ۹ قلم کاهش یافته، نه تنها حق انتخاب مردم را نادیده میگیرد، بلکه ریسک استراتژیک برای ثبات سیاستهای حمایتی ایجاد میکند. راهکار عملی، گسترش دامنه کالاهای اساسی قابل انتخاب است.
به جای آنکه دولت موظف به تأمین دقیق ۱۱ قلم برای همه شود، میتوان اعتبار ماهانه یک میلیون تومانی را برای انتخاب از میان ۳۰ تا ۵۰ قلم کالاهای ضروری تعریف کرد، بر اساس نیاز واقعی خانوارها.
مزایای کلیدی گسترش سبد کالابرگ
گسترش سبد کالابرگ فشار تأمین متمرکز را کاهش میدهد. دولت دیگر مجبور نیست برای همه افراد، دقیقاً همان کالاهای ثابت را فراهم کند که این امر از بار لجستیکی، انبارداری و توزیع میکاهد و احتمال کمبود را کاهش میدهد.
با تنوع سبد خرید، ریسک توزیع نیز کمتر میشود. اگر تأمین یک کالا مانند روغن با اختلال مواجه شود، فشار بر یک قلم کالا متمرکز نخواهد بود و خانوارها میتوانند از جایگزینهای دیگر استفاده کنند.
اجتناب از هدررفت منابع و همسویی یارانه با نیاز واقعی خانوارها
نظرسنجیها نشان میدهد بسیاری از خانوارها، بهویژه در مناطق روستایی، همه ۱۱ قلم کالای ارائه شده را نیاز ندارند. اجبار به خرید این اقلام، منابع را هدر میدهد. با آزادی انتخاب، هر خانواده بر اساس الگوی مصرف خود خرید میکند و یارانه به شکل مؤثرتری حمایت معیشتی را تأمین میکند.
این مدل لزوماً هزینه کل را افزایش نمیدهد، بلکه تخصیص بودجه ۷۰ هزار میلیارد تومانی را منعطف و کارآمد میکند. منابع موجود به جای کالاهای کمتر مورد نیاز، صرف اقلامی میشود که واقعاً تقاضا دارند.
افزودن کالاهای جدید و باز شدن کامل سبد کالابرگ در دستور کار
به گفته سخنگوی دولت، احتمال اضافه شدن کالاهای جدید مانند پوشک به سبد کالابرگ بررسی میشود. این اقدام میتواند معیشت خانوارها را بهبود دهد و قدرت انتخاب آنان را افزایش دهد.
گسترش سبد کالابرگ؛ ضرورت فنی و اجتماعی
ادامه سیاست فعلی با حجم ۷۰ هزار میلیارد تومان در ماه، هم پرریسک و هم غیرپایدار است. گسترش سبد کالابرگ و دادن حق انتخاب به مردم، فشار مالی و اجرایی بر دولت را کاهش میدهد، رضایت عمومی را افزایش میدهد و سیستم را در برابر شوکهای تأمینی مقاومتر میکند.
این تغییر نه یک امتیاز فرعی، بلکه یک ضرورت فنی و اجتماعی برای تضمین تداوم حمایت از اقشار آسیبپذیر در بلندمدت است.
