استقرار ناوهای آمریکایی در خلیجفارس و تهدیدهای رئیسجمهور آمریکا علیه ایران، موجی از واکنشها در داخل کشور، منطقه و جامعه بینالمللی ایجاد کرده است. کشورهای بزرگ منطقه، از جمله عربستان، ترکیه و مصر، بر پرهیز از درگیری نظامی تأکید کردهاند، اما موضع نهایی «دونالد ترامپ» همچنان مبهم و پرابهام باقی مانده است.
رئیسجمهور آمریکا در روزهای اخیر بارها ایران را هدف تهدید قرار داده و از حرکت ناوگان نظامی به سوی منطقه خبر داده است، همزمان ابراز امیدواری کرده که تهران به میز مذاکره بازگردد. رسانههای غربی حضور نیروی دریایی آمریکا را هم به مانورهای مشترک و هم به تلاش برای محاصره ایران تفسیر کردهاند، اما تحلیلها درباره هدف نهایی واشنگتن متفاوت است: از تغییر نظام سیاسی ایران گرفته تا تأمین امنیت رژیم اسرائیل یا تغییر موازنه انرژی به نفع آمریکا.
از سوی دیگر، مقامهای ایران موضعی روشن دارند: ایران آماده گفتوگو بر اساس احترام و منافع متقابل است و تهدید و فشار نظامی را بینتیجه میداند. وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، تأکید کرده که توافق هستهای تنها باید از موضع برابر و بدون اجبار یا تهدید باشد و ایران هرگز به دنبال سلاح هستهای نبوده است.
کشورهای منطقه نیز با برقراری تماسهای گسترده با ایران و آمریکا تلاش میکنند تنشها را کاهش دهند. در تماس تلفنی اخیر ولیعهد عربستان با رئیسجمهور ایران، ریاض بر عدم مشارکت در هرگونه حمله علیه تهران و آمادگی برای همکاری به منظور استقرار صلح و امنیت پایدار تأکید کرد. قطر، مصر و ترکیه نیز دیپلماسی فعالانهای برای کاهش تنشها و بازگرداندن مسیر تحولات به سمت عقلانیت دنبال میکنند.
در همین راستا، ترکیه پیشنهاد میزبانی مذاکره سهجانبه ایران، آمریکا و ترکیه در آنکارا را مطرح کرده و سید عباس عراقچی طی روزهای آینده به آنکارا سفر خواهد کرد. عراق نیز بر لزوم گفتوگو بدون پیششرط تأکید کرده است.
قدرتهای جهانی نیز نسبت به هرگونه ماجراجویی نظامی در غرب آسیا هشدار دادهاند. نمایندگان چین و روسیه آمادگی خود برای میانجیگری را اعلام کردهاند، اما تأکید کردهاند که مذاکرات باید ابتدا بهصورت دوجانبه بین ایران و آمریکا انجام شود.
جمعبندی واضح است: ایران آماده مذاکره است، اما تنها بر پایه احترام، منافع متقابل و بدون تهدید. اکنون توپ در زمین آمریکا است تا یا دیپلماسی را انتخاب کند یا تنشها را افزایش دهد، رخدادی که میتواند امنیت کل منطقه را به خطر بیندازد.
