بررسی یورونیوز از وضعیت مبادلات تجاری کشورهای اروپایی با ایران نشان میدهد که آلمان تا سال ۲۰۲۴ بزرگترین شریک تجاری ایران در اتحادیه اروپا بوده و حدود یکسوم کل تجارت این اتحادیه با ایران را به خود اختصاص داده است.
به گزارش ایسنا، وزیران خارجه اتحادیه اروپا در اقدامی ضدایرانی، تحریمهای تازهای را علیه برخی افراد و نهادهای ایرانی به بهانه حمایت از روسیه و آنچه نقشآفرینی در سرکوب ناآرامیهای اخیر عنوان شده، به تصویب رساندند. اتحادیه اروپا نخستین بار در اواخر دهه ۲۰۰۰ و در پی قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل درباره برنامه هستهای ایران، تحریمهایی را اعمال کرد و در سالهای بعد نیز با طرح دلایل مختلف، این محدودیتها را گسترش داد یا تمدید کرد. با این حال، این اقدامات به قطع کامل تجارت میان ایران و اروپا منجر نشده است.
بر اساس دادههای اداره آمار اتحادیه اروپا (یورواستات)، حجم کل تجارت کالایی میان اتحادیه اروپا و ایران در سال ۲۰۲۴ به ۴.۶ میلیارد یورو رسید. از این میزان، ۸۵۰ میلیون یورو مربوط به واردات اتحادیه اروپا از ایران و ۳.۷ میلیارد یورو مربوط به صادرات این اتحادیه به ایران بود که در نهایت مازاد تجاری حدود ۲.۹ میلیارد یورویی را به نفع اروپا رقم زد.
تجارت خدمات نیز میان دو طرف ادامه داشته است. طبق گزارش کمیسیون اروپا، ارزش تجارت دوجانبه خدمات در سال ۲۰۲۳ به ۱.۶۸ میلیارد یورو رسید که ۸۰۰ میلیون یورو آن واردات اتحادیه اروپا و ۸۷۰ میلیون یورو صادرات این بلوک بوده است.
ایران در مجموع جایگاه مهمی در تجارت خارجی اتحادیه اروپا ندارد. در سال ۲۰۲۴، تنها ۰.۱ درصد از کل صادرات اتحادیه اروپا به کشورهای خارج از این بلوک به ایران اختصاص داشت و سهم ایران از واردات اتحادیه اروپا نیز در عمل نزدیک به صفر بود. این در حالی است که در اواسط دهه ۲۰۰۰، سهم دو طرف از تجارت متقابل حدود یک درصد یا کمی بیشتر برآورد میشد.
کاهش سهم ایران در تجارت اروپا در ارزش مبادلات نیز مشهود است. حجم تجارت دو طرف که در سال ۲۰۰۴ حدود ۱۹.۵ میلیارد یورو بود، در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۲۷ میلیارد یورو رسید، اما طبق آخرین آمار یورواستات تا سال ۲۰۲۴ به حدود ۴.۵۶ میلیارد یورو کاهش یافت. پس از افت تجارت به ۶.۱ میلیارد یورو در سال ۲۰۱۳، این رقم در سال ۲۰۱۷ و همزمان با اجرای برجام به ۲۰.۷ میلیارد یورو افزایش یافت، اما در سال ۲۰۱۹ بار دیگر به ۵.۱ میلیارد یورو سقوط کرد و از آن زمان در سایه تحریمهای مجدد، در همان سطح باقی مانده است.
در دهه ۲۰۰۰ تراز تجاری عمدتاً به نفع ایران بود، اما از زمان تشدید تحریمها در سال ۲۰۱۱، اتحادیه اروپا اغلب مازاد تجاری ثبت کرده و صادرات آن از واردات پیشی گرفته است.
آلمان تا سال ۲۰۲۴ با واردات ۲۱۲ میلیون یورو کالا از ایران و صادرات ۱.۲۷ میلیارد یورویی به این کشور، بزرگترین شریک تجاری ایران در اتحادیه اروپا به شمار میرفت. ایتالیا با سهم ۱۵.۶ درصدی در جایگاه دوم قرار داشت و حجم واردات و صادرات آن به ترتیب ۱۸۵ میلیون یورو و ۵۲۸ میلیون یورو بود. هلند نیز با سهم ۱۳.۳ درصدی رتبه سوم را به خود اختصاص داد؛ این کشور با وجود جایگاه سوم در مجموع تجارت، دومین صادرکننده بزرگ اتحادیه اروپا به ایران محسوب میشود.
کشورهایی مانند بلژیک، اسپانیا، فرانسه و بلغارستان نیز حجم تجارتی بیش از ۲۰۰ میلیون یورو با ایران داشتند. تنها سوئد و لوکزامبورگ اندکی بیشتر از میزان صادرات خود به ایران، از این کشور واردات داشتند که مازاد آن حدود ۵ میلیون یورو بود.
تجارت اتحادیه اروپا با ایران تحت رژیم واردات عمومی انجام میشود، چرا که ایران عضو سازمان تجارت جهانی نیست و توافق تجاری دوجانبهای میان دو طرف وجود ندارد. بر اساس گزارش کمیسیون اروپا، ماشینآلات و تجهیزات حملونقل بزرگترین گروه کالایی صادراتی اتحادیه اروپا به ایران هستند که در سال ۲۰۲۴ با ارزش ۱.۲۸ میلیارد یورو، ۳۴ درصد از کل صادرات اروپا به ایران را تشکیل دادند. پس از آن، مواد شیمیایی و محصولات مرتبط با سهمی حدود ۱.۱۳ میلیارد یورو (۳۱ درصد) قرار دارند.
در مقابل، واردات اتحادیه اروپا از ایران بیشتر بر چند گروه کالایی متمرکز است. مواد غذایی و دام زنده با ارزشی حدود ۳۰۵ میلیون یورو، معادل ۳۷ درصد از کل واردات، در صدر قرار دارند. پس از آن، کالاهای تولیدی بر اساس جنس، مواد شیمیایی و محصولات مرتبط و مواد خام غیرخوراکی به ترتیب بیشترین سهم را از واردات اتحادیه اروپا از ایران به خود اختصاص دادهاند.
