گزارش تحلیلی از وضعیت دسترسی به شبکه در ایران: آیا مدل «Default-Deny» جایگزین اینترنت آزاد می‌شود؟

۱. نوزده روز در انتظار؛ وعده‌هایی که تمدید می‌شوند

بحران قطع اینترنت بین‌الملل در ایران به نوزدهمین روز خود رسید. در حالی که طی روزهای گذشته جرقه‌هایی از امید برای بازگشت دسترسی‌ها زده شد، اما سناریوی «امروز و فردا کردن» مسئولان همچنان ادامه دارد. اواخر هفته گذشته، اختلال در اینترنت همراه و اتصال کوتاه‌مدت برخی پلتفرم‌ها مانند تلگرام و اینستاگرام بدون فیلترشکن، کاربران را به بازگشت شرایط عادی امیدوار کرد؛ اما این وضعیت چیزی جز یک «آزادی چنددقیقه‌ای» نبود که به سرعت به انسداد مجدد ختم شد.

۲. از «فیلترینگ» به سمت «فیلترنت پلاس»

گزارش نهادهای مانیتورینگ مانند نت‌بلاکس و تحلیل کارشناسان فنی نشان می‌دهد که وضعیت فعلی فراتر از یک فیلترینگ ساده است. شواهد حاکی از پیاده‌سازی الگویی موسوم به «Default-Deny Network» یا شبکه «مسدودسازی پیش‌فرض» است. در این مدل:

• تمام دسترسی‌ها به صورت پیش‌فرض بسته هستند.

• تنها آدرس‌ها و سرویس‌هایی که در «لیست سفید» (Whitelist) قرار دارند، اجازه فعالیت می‌یابند.

• کاربران تنها نوتیفیکیشن‌ها را دریافت می‌کنند، اما امکان برقراری ارتباط پایدار ندارند؛ وضعیتی که کارشناسان آن را آزمون و خطای مدل دسترسی ویژه می‌دانند.

۳. پارادوکس تایید و تکذیب در بدنه دولت

در حالی که مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت از حل قریب‌الوقوع مشکل خبر می‌دهد، وزارت ارتباطات خبر تصویب آزادسازی اینترنت در شورای عالی امنیت ملی را تکذیب کرده است. در این میان، احسان چیت‌ساز، معاون وزیر ارتباطات، هشدار داده است که «اینترنت طبقاتی» یا «سفید» نه‌تنها راهکار نیست، بلکه یک رویکرد تبعیض‌آمیز و تهدیدی برای امنیت ملی است. او تاکید کرده که اولویت، ایجاد یک شبکه بی‌طرف برای تمام مردم است.

۴. ظهور اینترنت طبقاتی؛ تبعیض در رگ‌های شبکه

در حالی که بدنه اصلی جامعه در قطع مطلق به سر می‌برد، دسترسی‌های گزینشی در حال شکل‌گیری است:

• اتاق‌های بازرگانی: دسترسی محدود ۳۰ دقیقه‌ای برای تجار، تحت نظارت مستقیم.

• صنف رایانه‌ای: اتصال IP برخی کسب‌وکارهای منتخب به اینترنت بین‌الملل.

• بخش گردشگری: راه‌اندازی «سالن اینترنت» در وزارت گردشگری برای خدمات ضروری مانند صدور بلیت و ویزا.

۵. تقابل اقتصاد سنتی و دیجیتال

گزارش‌ها نشان می‌دهد در داخل نهادهایی مثل اتاق بازرگانی، شکاف عمیقی وجود دارد. مدیران با سابقه اقتصاد دولتی به دنبال حل مقطعی مشکل اعضا از طریق «سفید کردن آی‌پی‌ها» هستند، در حالی که بخش نوآور و کمیسیون‌های تحول، این نوع دسترسی طبقاتی را مردود دانسته و خواهان بازگشت اینترنت جهانی برای همگان هستند.

نتیجه‌گیری: > آنچه این روزها در زیرساخت ارتباطی ایران رخ می‌دهد، فراتر از اختلال فنی است. به نظر می‌رسد شبکه در حال گذار به مدلی است که در آن «دسترسی آزاد» جای خود را به «توزیع گزینشی» می‌دهد؛ فرآیندی که حتی با وجود وعده‌های «امروز و فردا»، اینترنت بین‌الملل را همچنان در وضعیت نزدیک به صفر نگاه داشته است.