بررسی آخرین آمارها نشان میدهد حجم آب ذخیرهشده در مخازن سدهای کشور تا ششم دیماه به حدود ۱۷ میلیارد و ۵۴۰ میلیون مترمکعب رسیده که در مقایسه با ۲۲ میلیارد و ۴۳۰ میلیون مترمکعب در مدت مشابه سال گذشته، کاهشی ۲۲ درصدی را ثبت کرده است.
بر اساس دادههای منتشرشده، میزان ورودی آب به سدهای کشور از ابتدای سال آبی جاری تا ۶ دیماه، ۴ میلیارد و ۴۸۰ میلیون مترمکعب بوده که نسبت به ۵ میلیارد و ۴۲۰ میلیون مترمکعب در سال گذشته، ۱۷ درصد کاهش را نشان میدهد. در حال حاضر، میانگین پرشدگی سدهای کشور ۳۴ درصد اعلام شده است.
رصد وضعیت سدها حاکی از تداوم شرایط نگرانکننده منابع آبی، علیرغم بارندگیهای اخیر است. در بسیاری از مناطق کشور، بهویژه در سدهایی مانند امیرکبیر، لار، لتیان-ماملو در تهران، زایندهرود اصفهان، دوستی و طرق در خراسان رضوی، پانزدهخرداد حوضه قمرود، بوکان، سفیدرود، تهم و کینهورس، تنگوئیه سیرجان، شمگیر، بوستان، رودبال فارس، چاهنیمهها در سیستان و بلوچستان و سدهای ساوه و کمالصالح، وضعیت ذخایر آبی بهمراتب بحرانیتر از سایر نقاط گزارش شده است.
در همین راستا، معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا و مدیرعامل شرکت مدیریت منابع آب ایران تأکید کرده است که تا زمانی که تصمیمها به اقدامات عملی در سطح استانها منجر نشود و اصلاح الگوی کشت، مدیریت مصرف و واقعیسازی قیمت آب بهطور جدی دنبال نشود، بحران آب کشور پابرجا خواهد ماند.
حمیدرضا جانباز با اشاره به ریشههای این بحران عنوان کرده است: سبک تصمیمگیری و مدیریت منابع آب در هفت دهه گذشته کشور را به وضعیت کنونی رسانده و بسیاری از سیاستها و برنامهها در عمل به نتیجه مؤثر نرسیدهاند.
بررسی وضعیت سدهای تأمینکننده آب تهران و البرز نیز از کاهش چشمگیر ذخایر حکایت دارد. بهطوریکه میزان بارندگی تهران تا ۶ دیماه تنها ۱۶ میلیمتر و در استان البرز ۳۱.۲ میلیمتر بوده، در حالی که این ارقام در مدت مشابه سال گذشته بهترتیب ۵۲.۲ و ۷۱.۴ میلیمتر ثبت شده بود.
طبق این آمار، سد امیرکبیر با تنها ۶ میلیون مترمکعب آب ذخیرهشده و ۴ درصد پرشدگی، نسبت به سال گذشته ۸۸ درصد افت داشته است.
سد لتیان-ماملو نیز با ۲۶ میلیون مترمکعب ذخیره و ۸ درصد پرشدگی، کاهش ۵۱ درصدی را تجربه میکند.
سد لار با ۱۱ میلیون مترمکعب آب و تنها یک درصد پرشدگی، در وضعیت منفی ۴۳ درصد قرار دارد.
همچنین سد طالقان با ۱۱۲ میلیون مترمکعب ذخیره و ۲۷ درصد پرشدگی، حدود ۵۰ درصد کمتر از سال گذشته آب در مخزن خود دارد.
شدت بحران آب در تهران تا حدی است که استاندار تهران اخیراً اعلام کرده وضعیت منابع آبی پایتخت فوقبحرانی است و برخی اقدامات انجامشده در سالهای گذشته منجر به فرونشست زمین شده است. به گفته وی، استانهای تهران، خراسان جنوبی و خراسان شمالی بیشترین میزان فرونشست را تجربه میکنند.
محمدصادق معتمدیان با اشاره به تأکید رئیسجمهور مبنی بر لزوم بازنگری جدی در حکمرانی پایتخت اظهار داشته است: حداکثر ظرفیت بارگذاری تهران بر اساس مطالعات سال ۱۳۷۵ تعیین شده بود، اما اکنون این شهر با بارگذاری پنج برابر ظرفیت مواجه است؛ موضوعی که حتی تأمین آب را به خارج از حوزه استان کشانده است.
از ابتدای مهرماه تا پنجم دیماه سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۴، میانگین بارش کشور ۶۶.۵ میلیمتر ثبت شده که تقریباً برابر با میانگین بلندمدت است، اما در مقایسه با ۳۹.۶ میلیمتر سال گذشته افزایش داشته است. با این حال، استانهایی مانند تهران، البرز، قزوین، سمنان، اردبیل، همدان، چهارمحالوبختیاری و مرکزی بین ۵۷ تا ۷۹ درصد کمتر از متوسط ۵۷ ساله بارندگی داشتهاند.
مجموع این آمارها نشان میدهد بحران کمآبی در کشور همچنان ادامهدار است و کاهش ذخایر سدها، بهویژه در مناطق حساس، تهدیدی جدی برای تأمین آب شرب و کشاورزی به شمار میرود.
اگرچه عواملی مانند کاهش بارشها و افزایش دما ناشی از تغییرات اقلیمی در تشدید بحران نقش داشتهاند، اما مدیریت نادرست منابع آب، برداشت بیرویه از سفرههای زیرزمینی، نبود برنامهریزی مؤثر برای ذخیره آبهای سطحی، تخریب محیطزیست و کاهش پوشش گیاهی از مهمترین دلایل وضعیت کنونی محسوب میشوند.
کارشناسان هشدار میدهند در صورت نبود اقدامات فوری و اصلاحات ساختاری، خشکسالی در ایران میتواند به بحرانی انسانی و زیستمحیطی تبدیل شود؛ هرچند با برنامهریزی بلندمدت و مشارکت همهجانبه، همچنان میتوان به افزایش تابآوری کشور در برابر بحران آب امیدوار بود.
