جنگ جدید ایران و اسرائیل/ ایران آماده موشک باران تل آویو/ نقشه پدافندی ایران چیست؟
بر اساس گزارش «شیرازی شو »، موضوع ارتقای توان موشکی ایران در روزهای اخیر به یکی از محورهای اصلی تحلیلهای رسانهای و نظامی تبدیل شده است. برخی رسانههای بینالمللی از جمله «المانیتور» مدعی شدهاند که محافل امنیتی اسرائیل به این جمعبندی رسیدهاند که ظرفیت موشکی ایران در درگیری اخیر تضعیف نشده و همین مسئله تلآویو را به سمت طراحی یک کارزار جدید نظامی سوق داده است. رسانههای اسرائیلی برآورد میکنند که ایران همچنان نزدیک به دو هزار فروند موشک بالستیک سنگین در اختیار دارد؛ عددی که تفاوت محسوسی با توان موشکی تهران پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه ندارد.
در همین حال، برخی دیگر از رسانهها از آمادهسازی ایران برای یک تقابل احتمالی تازه با اسرائیل خبر دادهاند. مجله فوربس در گزارشی نوشته است که تهران وقوع یک نبرد هوایی دیگر با اسرائیل را در آیندهای نهچندان دور محتمل میداند و به همین دلیل، تمرکز اصلی خود را بر افزایش تولید موشکهای بالستیک قرار داده است.
راهبرد تهران؛ تکیه بر قدرت آفندی برای جبران خلأ پدافندی
فوربس در تحلیل جدید خود تاکید میکند که ایران در سناریوی جنگ آینده نیز حساب ویژهای روی توان موشکی و ظرفیت تهاجمی خود باز کرده است. طبق این گزارش، تهران هنوز موفق به بازسازی کامل سامانههای پدافندی خود نشده و به همین دلیل، استراتژی اصلیاش بر وارد کردن هزینههای سنگین به طرف مقابل از طریق حملات آفندی استوار است. تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد که عبور موشکهای ایرانی از لایههای دفاعی اسرائیل، از جمله گنبد آهنین، در نهایت تلآویو را به عقبنشینی واداشت. بر همین اساس، ایران درصدد است با سرمایهگذاری گستردهتر، تولید انبوه موشکهای بالستیک را در دستور کار قرار دهد.
بازتعریف دفاع؛ گذار از نگاه تکبعدی به راهبرد ترکیبی
با این حال، تمرکز صرف بر توان تهاجمی تنها مؤلفه راهبرد ایران در مواجهه احتمالی آینده با اسرائیل نیست. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در ماههای اخیر خود را برای یک درگیری دوم آماده کردهاند و برخلاف برخی تحلیلها، نگاه آنها محدود به افزایش قدرت آفندی نیست. تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد که ضعفهای پدافندی خسارات قابل توجهی به کشور وارد کرده و همین مسئله، ضرورت توجه همزمان به دفاع و حمله را پررنگتر کرده است.
در این چارچوب، به نظر میرسد تهران بیش از آنکه صرفاً به خرید سامانههای پدافندی جدید بیندیشد، در پی اصلاح ساختار دفاعی و بازنگری در دکترین نظامی خود است. راهبرد جدید مبتنی بر نوعی نگاه همافزا و شبکهای به میدان نبرد است؛ دیدگاهی که نبرد را پدیدهای چندلایه و ترکیبی میبیند. این تفکر تا حد زیادی ریشه در تجربیات میدانی و سابقه عملیاتی فرماندهان ارشد نظامی ایران دارد و جنگ را مجموعهای از کنشهای همزمان آفندی، پدافندی، اطلاعاتی و لجستیکی تلقی میکند.
این نگاه البته ریشهای تاریخی نیز دارد. مرور نبردهای کهن ایران، از جمله رویارویی اشکانیان با امپراتوری روم، نشان میدهد که ایرانیان از دیرباز به استفاده همزمان از تاکتیکهای متنوع و بهرهگیری از عوامل جغرافیایی و انسانی باور داشتهاند. در نبرد معروف حران، ارتش اشکانی با ترکیب سوارهنظام سبک و سنگین، جنگ چریکی و بهرهبرداری هوشمندانه از محیط، توانست ارتش روم را شکست دهد؛ الگویی که بعدها به یکی از اصول پایدار نظامی ایران بدل شد.
اصل «ترکیب قوا و انعطافپذیری در میدان نبرد» که قرنها در ساختار نظامی ایران جریان داشته، امروز بار دیگر اهمیت خود را نشان داده است. در دکترین جدید، تلاش میشود نگاه تقلیلگرای گذشته تعدیل شود و بر هماهنگی میان نیروهای مختلف تاکید گردد. حتی توسعه توان موشکی، پهپادی و پدافندی نیز بدون پشتوانه سایر نیروها کارایی کامل نخواهد داشت. تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد که بخش قابل توجهی از ماموریتهای پشتیبانی، اسکورت و حفاظت از زیرساختهای موشکی بر عهده نیروی زمینی بود؛ از جمله تأمین امنیت اطراف لانچرها برای جلوگیری از هدف قرار گرفتن آنها توسط دشمن.
بدیهی است که اگر این هماهنگی میان نیروهای زمینی، هوایی، پدافندی و هوافضا به شکل گستردهتری اجرا میشد، میزان موفقیت طرف مقابل در آن جنگ به مراتب کمتر میبود.
در نهایت، اجرای کامل راهبرد ترکیبی جدید مستلزم فراهم شدن الزامات متعددی است؛ از جمله نوسازی نیروی هوایی و تامین جنگندههای مدرن، بهروزرسانی تجهیزات زرهی و توپخانهای، تقویت توان اطلاعاتی و امنیتی و از همه مهمتر، تسریع در خرید و استقرار سامانههای پدافندی پیشرفته. در غیر این صورت، این احتمال وجود دارد که الگوی درگیری پیشین تکرار شود و ایران ناچار شود بار دیگر عمدتاً با اتکا به قدرت موشکی و تهاجمی خود، هزینههای سنگینی به اسرائیل و متحدانش تحمیل کرده و آنها را به عقبنشینی وادار کند.
