گازبهای پله اول مصرف برای خانوارهای دهک اول و دوم درآمدی در استان فارس بر اساس نظام جدید تعرفهگذاری گاز به صورت رایگان اعلام شد. این اقدام با هدف کاهش فشار هزینههای انرژی بر اقشار کمدرآمد طراحی شده است، اما دامنه محدود آن و وابستگی به میزان مصرف، پرسشهایی در مورد اثربخشی واقعی این سیاست در بهبود معیشت خانوارها ایجاد کرده است.
به گزارش خبرآنلاین، شرکت گاز فارس اعلام کرده است که در چارچوب اجرای نظام جدید تعرفهگذاری گاز طبیعی، گازبهای مشترکان دهکهای اول و دوم درآمدی تا سقف پله اول مصرف به صورت رایگان محاسبه خواهد شد. خانوارهایی که توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در این دو دهک شناسایی شدهاند، در صورتی که مصرف آنها در محدوده پله نخست باقی بماند، از پرداخت هزینه گاز معاف خواهند بود.
این تصمیم همزمان با تغییر ساختار تعرفهگذاری از مدل ۱۲ پلهای به مدل چهارپلهای اجرا شده است. این تغییرات بر اساس میانگین مصرف هر شهر طراحی شده و هدف آن واقعیتر کردن تعرفهها و هدایت مشترکان به سمت مصرف کنترلشده است.
محدودیتهای سیاست حمایتی
رایگان شدن گاز در پله اول به نظر یک اقدام حمایتی میآید، اما محدودیتهایی دارد. نخست اینکه این معافیت فقط شامل «پله اول مصرف» است؛ یعنی اگر خانواری از دهکهای پایین به دلایلی مانند شرایط اقلیمی، فرسودگی ساختمان یا نبود تجهیزات گرمایشی کارآمد، مصرفی بیش از این سطح داشته باشد، باید هزینه گاز را پرداخت کند. در استان فارس که برخی مناطق آن زمستانهای سردتری دارند، عبور از پله اول مصرف امری غیرمنتظره نیست.
مورد دیگر مربوط به شناسایی دهکهای درآمدی است که همواره محل بحث بوده است. خطا در دهکبندی میتواند به حذف برخی خانوارهای نیازمند از فهرست حمایت یا افزودن افراد غیرمشمول به آن منجر شود. بنابراین، اثربخشی این سیاست به دقت دادههای اقتصادی وابسته است.
تغییر به مدل چهارپلهای که با هدف سادهسازی اجرا شده است، ممکن است باعث افزایش هزینهها برای مشترکان پرمصرف در میان اقشار متوسط شود. در این صورت، سیاست حمایتی برای دهکهای پایین همزمان با افزایش فشار بر سایر گروهها اجرا خواهد شد.
الزامات برای اثربخشی واقعی
برای تحقق عدالت انرژی، این سیاست به مجموعهای از اقدامات مکمل نیاز دارد. اولین و مهمترین مسئله دقت در شناسایی دهکهای درآمدی است. هرگونه خطا در این فرآیند میتواند باعث محرومیت خانوارهای نیازمند از این حمایت شود. علاوه بر این، شرایط واقعی زندگی بسیاری از خانوارهای کمدرآمد باید در نظر گرفته شود. بخش زیادی از این خانوارها در ساختمانهایی با عایقبندی ضعیف یا تجهیزات گرمایشی قدیمی زندگی میکنند که مصرف انرژی بالاتری دارند و ممکن است از محدوده مصرف رایگان خارج شوند.
اطلاعرسانی شفاف در مورد میزان دقیق پله اول مصرف و نحوه محاسبه آن نیز از الزامات این طرح است. بدون آگاهی دقیق، خانوارها نمیتوانند مصرف خود را مدیریت کنند. همچنین، این نوع حمایت تعرفهای زمانی اثرگذارتر خواهد بود که سیاستهایی برای بهبود بهرهوری انرژی، کاهش اتلاف حرارت در ساختمانها و ارائه حمایتهای زیرساختی به اقشار کمدرآمد همزمان با آن اجرا شود. در غیر این صورت، رایگان شدن بخش محدودی از مصرف گاز تنها تأثیری محدود بر کاهش هزینههای کلی خانوارها خواهد داشت.
در نهایت، رایگان شدن گاز در پله اول برای دهکهای پایین در فارس اقدامی محدود اما قابل توجه در چارچوب سیاستهای حمایتی انرژی است. با این حال، دامنه اثر آن به دلیل محدود بودن به یک سطح مصرف و وابستگی به دقت دهکبندی و شرایط واقعی مصرف خانوارها احتمالاً محدود خواهد بود. اگرچه این تصمیم میتواند بخشی از فشار هزینهای را کاهش دهد، اما به تنهایی نمیتواند چالشهای گستردهتری مانند عدالت انرژی و فقر معیشتی را حل کند و نیازمند اصلاحات ساختاری و سیاستهای مکمل است.
