تالاب مهارلو، با مساحتی حدود ۲۹ هزار هکتار، تنها دریاچه استان فارس است که در تابستانها بهطور کامل خشک نمیشود و به همین دلیل، به عنوان مهمترین زیستگاه زادآوری فلامینگوها در استان شناخته میشود. با این حال، کمبود محیطبان، تعارضات کشاورزی، برداشت نمک و نگرانیها از احداث سد در بالادست، آینده این تالاب را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
این تالاب که بیشتر مساحت آن در حوزه شهرستان شیراز قرار دارد، سالهاست که نقش حیاتی در حفظ تنوع زیستی و تعادل اکولوژیک منطقه ایفا میکند. حضور پرندگان مهاجر و آبزی در مهارلو، این تالاب را به یکی از کانونهای مهم طبیعی استان فارس تبدیل کرده است.
اما بهدلیل کاهش منابع آب زیرزمینی، فرونشست زمین در برخی نواحی اطراف تالاب و افزایش فشارهای انسانی، شرایط زیستمحیطی این منطقه با تهدیدات جدی مواجه شده است؛ موضوعی که مورد تأکید مسئولان محیط زیست و فعالان محیطزیست محلی است.
مهارلو؛ زیستگاه اصلی فلامینگوها در فارس
منصور شیروانی، رئیس اداره محیطزیست سروستان، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: تالاب مهارلو با مساحت حدود ۲۹ هزار هکتار یکی از مهمترین زیستگاههای آبی استان است که بیشتر آن در محدوده شیراز قرار دارد.
وی با اشاره به تنوع پرندگان در تالاب، از جمله فلامینگوها، درناها، اردکهای سرسبز و ایگرتها، توضیح داد که بخشی از این پرندگان فصلی هستند. شیروانی ادامه داد که مهارلو تنها دریاچه استان فارس است که در تابستانها نیز آب دارد، و فلامینگوها در خرداد و تیرماه در این تالاب زادآوری میکنند.
وی افزود: در سالهایی که وضعیت آبی تالاب بختگان مناسبتر است، بخشی از فلامینگوها به آن منطقه مهاجرت میکنند، اما با کاهش آب آن، دوباره به مهارلو بازمیگردند.
نقش پساب در ماندگاری آب تالاب
رئیس اداره محیطزیست سروستان، درباره دلیل عدم خشک شدن کامل تالاب در فصل گرما گفت: انتقال پساب تصفیهخانه شیراز به این تالاب باعث شده تا مهارلو حتی در گرمترین ماههای سال نیز بهطور کامل خشک نشود.
وی همچنین افزود که گونه غالب گیاهی در تالاب “نی” است و در اطراف آن پوششهای مرتعی و درختچههای کوهستانی نیز دیده میشود.
تعارضات کشاورزی و فرونشست زمین
شیروانی مهمترین چالش تالاب را تعارض با کشاورزان شمالی مهارلو دانست و گفت: بخشی از اراضی دولتی در گذشته تخریب و تصرف شده که پیگیریهای لازم برای بازپسگیری آنها در جریان است.
وی به کاهش سطح آبهای زیرزمینی و پدیده فرونشست زمین در مناطقی مانند قندیلک اشاره کرد و اظهار داشت که نظارت حفاظتی در تمامی محدوده تالاب ادامه دارد.
کمبود محیطبان و فشارهای انسانی
سلمان اکبری، همیار طبیعت در حوزه تالاب مهارلو، در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر کمبود نیروی محیطبان، گفت: حفاظت از تالاب با تعداد محدود محیطبانها دشوار است و این یکی از چالشهای اصلی منطقه است.
وی افزود که برخی کشاورزان از آب تالاب که باید برای حیاتوحش حفظ شود، برای کشاورزی استفاده میکنند و استفاده از آبهای آلوده در نواحی قندیلک و چاهشیرین نگرانیهایی بهوجود آورده است.
برداشت نمک و نگرانیها از سد تنگسرخ
اکبری همچنین به برداشت نمک از تالاب اشاره کرد و افزود: با وجود برداشت نمک، هیچیک از عواید آن به حفاظت از تالاب اختصاص نمییابد، در حالی که این درآمد میتواند به تقویت حفاظت کمک کند.
وی همچنین درباره تأمین آب تالاب توضیح داد که بخشی از آب مهارلو از دشت سروستان و روانآبهای تنگسرخ تأمین میشود، و در صورت احداث سد در این منطقه، یکی از مسیرهای اصلی ورود آب مسدود خواهد شد.
ضرورت مدیریت یکپارچه برای نجات مهارلو
کارشناسان و فعالان محیطزیست بر این باورند که حفاظت پایدار از تالاب مهارلو نیازمند تقویت یگان حفاظت، مدیریت دقیق منابع آب، تعیین تکلیف برداشتهای اقتصادی و ارزیابیهای زیستمحیطی طرحهای عمرانی است. در غیر این صورت، مهارلو که امروزه پناهگاه پرندگان مهاجر است، در آینده ممکن است با خطر خشکی و پیامدهای زیستمحیطی جدی روبهرو شود.
