تبادل پیام بین واشنگتن و تهران در شرایطی ادامه دارد که همچنان دو طرف بر سر مسائل کلیدی با یکدیگر اختلاف نظر دارند. نشانههایی از پیشرفت در مسیر مذاکرات در طول دو روز گذشته گزارش شده، اما همچنان اختلافاتی عمیق، مانع رسیدن به یک توافق نهایی شده است.
«ذخایر اورانیوم غنیشده» و «تنگه هرمز» به دو موضوع مهم محل اختلاف واشنگتن و تهران تبدیل شدهاند. گزارش رسانهها و برخی خبرنگاران از مخالفت آمریکا با اخذ عوارض از تنگه هرمز خبر میدهد. این در حالی است که ایران پیشتر خواستار اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز و پیادهسازی سیستم خود بر این تنگه شده بود.وزیر خارجه آمریکا مارکو روبیو هم در آخرین اظهارات خود، مخالفت واشنگتن با اخذ عوارض از تنگه هرمز را تأیید کرد. او تأکید کرد که اگر تهران سیستم عوارض را در تنگه هرمز اجرا کند، راهحل دیپلماتیک غیرعملی خواهد بود.وی در عین حال افزود که در مذاکرات پیشرفتهایی حاصل شده است. روبیو گفت: «نشانههای خوبی وجود دارد. نمیخواهم بیش از حد خوشبین باشم… پس ببینیم در چند روز آینده چه اتفاقی میافتد.»از سوی دیگر به نظر میرسد همچنان مسئله ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران (۶۰ درصد) موضوع مهم مورد اختلاف دو طرف است. آمریکا نه تنها خواستار خروج این ذخایر از ایران شده، بلکه حتی با ارسال آنها به یک کشور ثالث هم مخالف است و میخواهد خود، این ذخایر را تحویل بگیرد. دونالد ترامپ روز پنجشنبه بار دیگر این خواسته خود را مطرح و تأکید کرد که ایالات متحده در نهایت ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران را بازپس خواهد گرفت. او به خبرنگاران گفت که «ما آن را به دست خواهیم آورد. به آن نیاز نداریم، آن را نمیخواهیم. احتمالاً پس از به دست آوردن، آن را نابود خواهیم کرد، اما اجازه نمیدهیم آنها آن را داشته باشند.»رویترز نیز به نقل از یک مقام ایرانی مدعی شده که شکافها کاهش یافته است، اما همچنان غنیسازی اورانیوم ایران و کنترل تهران بر تنگه هرمز جزو موارد اختلافی هستند.
اظهارات مسئولان ارشد آمریکا و گزارش رسانههای مختلف نشان میدهد واشنگتن همچنان بر خواستههای «زیادهخواهانه» خود در موضوع هستهای و همچنین تنگه هرمز پافشاری میکند.ایران: گفتگو در مورد هستهای به بعد موکول شوددر حالی که تهران معتقد است گفتگو در مورد مسئله هستهای باید به بعد از پایان درگیریها موکول شود، آمریکا همچنان میخواهد در همین مرحله بر سر همه مسائل مورد اختلاف به توافق برسد. او تمام ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران را میخواهد. این در حالی است که این ذخایر یکی از مهمترین ابزارهای بازدارندگی ایران در مقابل دشمنانش به حساب میآیند. همین مسئله مسیر مذاکرات را با موانع جدی روبرو کرده است. همزمان با فرآیند دیپلماسی، نیروهای نظامی دو طرف هم در آمادگی کامل قرار دارند. از سوی دیگر برخی کشورهای جهان هم آمادگی خود را برای کمک در آنچه «تضمین آزادی ناوبری» نامیده شده، اعلام کردهاند. سوئد، کانادا، استونی از جمله این کشورها هستند. ناتو هم اعلام کرده که اجازه استفاده آمریکا از پایگاههای خود در اروپا را صادر کرده است. به نظر میرسد واشنگتن با همراهی ناتو، همزمان با مذاکرات به دنبال اعمال فشار بیشتر بر تهران است تا به توافق مدنظر خود دست یابد.
پیشنویس جدید توافق به روایت روزنامه پاکستانیروزنامه «پاکستان آبزرور» گزارشی از مفاد موجود در پیشنویس نهایی سندی که با وساطت پاکستان تهیه شده و قرار است مبنای توافق ادعایی میان ایران و آمریکا قرار گیرد، منتشر کرده است.براساس این گزارش، مفادی مانند برقراری آتشبس فوری، تعهد به عدم حمله به زیرساختهای حیاتی و تضمین تردد امن کشتیها در تنگه هرمز در این پیشنویس گنجانده شده است. بر اساس چارچوب افشاشده از این معاهده، نخستین و حیاتیترین گام، برقراری یک آتشبس فوری، سراسری و کامل در تمامی جبهههای نبرد است. بر اساس پیشنویس ادعایی هر دو طرف متعهد میشوند که از هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی و اقتصادی یکدیگر به طور کامل خودداری کنند تا از وارد آمدن خسارت بیشتر به بخشهای غیرنظامی پیشگیری شود.بخش کلیدی دیگری از این پیشنویس به امنیت آبراهههای بینالمللی اختصاص دارد. طبق این بند، آزادی دریانوردی در حوزه خلیج فارس و به ویژه شاهراه استراتژیک تنگه هرمز تحت یک «مکانیزم نظارتی مشترک» تضمین میشود. در قبال پایبندی ایران به این اصول، ایالات متحده تعهد کرده است که تحریمهای اقتصادی علیه تهران را در فرآیندی مرحلهبندی شده و همزمان با راستیآزمایی از اقدامات ایران لغو کند. همچنین دو کشور موظف شدهاند حداکثر ظرف مدت هفت روز پس از آغاز آتشبس، مذاکرات رسمی خود را برای حلوفصل اختلافات کلان سیاسی و امنیتی آغاز نمایند.
برخی از فعالان رسانهای هم تصریح کردهاند که ایران خواستار اتمام درگیریها در مرحله کنونی و توافق بر سر عدم تجاوز است و گفتگوها در مورد هستهای را به یک دوره ۳۰ روزه پس از توافق بر سر پایان جنگ موکول کرده است؛ مسئلهای که آمریکا تا به این لحظه حاضر به پذیرش آن نشده است.پیشتر، برخی از کارشناسان غربی تأکید کرده بودند که «ترامپ تسلیم شدن ایران را میخواهد.» این تحلیلگران، احتمال رسیدن دو طرف به توافق را کم ارزیابی کرده بودند. با این حال تلاشهای پاکستان همچنان ادامه دارد و برخی اختلافنظرها حل شده است. به نظر میرسد انعطاف نسبی آمریکا در مسیر مذاکرات میتواند موانع جدی این توافق را برطرف کرده و واشنگتن و تهران را به یک توافق در روزهای آینده نزدیک کند.
